خداحافظ آفریقا: قسمت بیست و هشتم
33:28 19 سوال

«روباه گفت: تو اگر مرا اهلی کنی زندگی من همچون خورشید روشن خواهد شد. من با صدای پایی آشنا خواهم شد که با صدای پاهای دیگر فرق خواهد داشت!»
اگزوپری در کتاب مشهور «شازده کوچولو» مفصل درباره «اهلی کردن» سخن میگوید. اما اهلی کردن برای انسان شناسان مفهوم مشخص و متفاوتی دارد. رفتاری از انسان که سرنوشت و بقای این موجود بر سیاره زمین را دگرگون کرد. دکتر حامد وحدتینسب متخصص انسان دیرینشناسی در اپیزود شماره بیستوسه پادکست خداحافظ آفریقا به پدیده اهلی سازی جانوران و اثرات آن میپردازد.
تهیه کننده سیاوش صفاریانپور
تدوین مروا کاظمزاده
گرافیک خورشید آزادی
See omnystudio.com/listener for privacy information.
دامپروری در ایران به عنوان یک دارایی محسوب میشدند نه به عنوان خوراک. همین اتفاق را، همین الان هم در نزد روستانشینان و اشایری که توی ایران زندگی میکنند میتوانیم ببینیم. کسانی که این تجربه را داشتند که با اشایر زندگی بکنند، کوچ بکنند یا در کنار روستاییان باشند، که معیشتشون بر دامپروری استواره میبینند که اینا هر شب کباب نمیخورند، بلکه در مراسم خاصی، مثل عذا و عروسی این کار را انجام میدند. در مواردی دامهای نر و پیر زپ میشدند ولی در بیشتر موارد ما شاهدین هستیم که اینها نگهداری میشدند، تبادل میشدند و به عنوان یک پول رایج در ابتدای دوران یک جانشینی و کشاورزی مورد استفاده قرار میگرفتند.
برخی از دانشمندان معتقدند که ما بهتر است به جای واژهٔ اهلی شدن برای گربه، واژهٔ رام شدن را به کار ببریم. «رام شدن» یعنی آن حیوان به شما اجازه میدهد بهش نزدیک شوید، لمسش کنید، بسیاری از حیوانات وحشی میتوانند در فرآیند رامشدگی در کنار انسان قرار بگیرند، ولی این با اهلی شدن متفاوت است. اهلی شدن یعنی بقا و تولید مثل آن حیوان بدون حضور انسان ممکن نباشد.
کسانی که این تجربه را داشتند که با عشایر زندگی کنند، کوچ کنند یا در کنار روستاییان باشند، که معیشتشان بر دامپروری استوار است، میبینند که اینها هر شب کباب نمیخورند، بلکه در مراسم عزا و عروسی این کار را انجام میدهند، و اتفاقاً رژیم غذاییشان بیشتر بر لبنیات و نان و برنج و چیزهای دیگری استوار است تا پروتئین، به خاطر اینکه این دامها، انقدر کاربریهای متفاوت داشتند از فراهم کردن پشم و شیر و چیزهای دیگر، که به صرفهی اقتصادی نبوده و نیست که بخواهند خودشان ذبح شوند، در مواردی ذبح میشدند، در مواردی دامهای نر و پیر ذبح میشدند ولی در بیشتر موارد ما شاهد هستیم که اینها نگهداری میشدند، تبادل میشدند و به عنوان یک پول رایج در ابتدای دوران یکجانشینی و کشاورزی مورد استفاده قرار میگرفتند.