مهاجر تنها (2) | ماجرای زندگی و خودکشی صادق هدایت

آنقدر از این ماجرای توده متنفر شده بود که یک روز به دوستش می‌گوید، شما می‌خواهید ایران را به یکی از ایالات‌های شوروی تبدیل کنید و اسمش را هم بزنید، ایرانستان. خلاصه، یک جنگ خاموش بین هدایت و حزب توده شروع شده بود. جنگی که هم رفاقت‌هایش را از بین برد هم آخرین پناه فکری هدایت را. وقتی هم از حزب توده برید، دوباره در درونش یک خلأ بزرگی کرد. چون می‌دید که دوست‌هایش حالا درست یا غلط، حداقل یک آرمانی دارند که هر روز به آن بیدارند، هدفی که به زندگی‌شان معنا بدهد. اما خودش حالا حتی این آرمان را هم از خودش گرفته بود. هدایت انگار با هر عقیده‌ای که رنگ سیاست داشت سر ناسازگاری پیدا می‌کرد.

همایون کاتوزیان، پژوهشگر و روانشناس اجتماعی، در مورد مرگ صادق یک نکته ظریف دارد. می‌گوید آدمی که از اول تصمیم به خودکشی دارد، معمولاً کوتاه‌ترین راه را انتخاب می‌کند. کسی که ماه‌ها دنبال گذرنامه و ویزا و اتاق اجاره‌ای می‌گردد یا دنبال مرخصی استعلاجی با حقوق می‌رود یا برای انتشار آثارش نامه می‌زند، مشکلش زنده ماندن است نه مردن. هدایت تو آذر سال بیست و نه با همین مرخصی از دانشکده‌ی هنرهای زیبا که آنجا کار می‌کرد، از ایران خارج شده بود و به پاریس رفته بود. پس نه قصدش از اول مرخصی بود، نه این سفر یک نقشه برای خودکشی بود. بیشتر یک تلاش آخر بود برای زنده ماندن، برای کار کردن، برای نوشتن تو جایی که کمتر خفه‌اش کنند.